Kýzýk köyü Arguvan ilçesinin 10 km. kuzeyinde bulunmaktadýr. Köyün doðusunda Yeniköy Minayik (Kuyudere) ve Karahöyük köyleri, batýsýnda Kuruttaþ köyü kuzeyinde Güngören ve Kömürlük köyleri güneyinde ise Akören ve Eymir köyleri bulunmaktadýr.

Kýzýk boyu Oðuzlarýn 24 boyundan biridir. Bozoklarýn Yýldýz Han oðullarý koluna baðlýdýr.16.yy da Anadoluda 28 yerleþim biriminin adý kýzýk olarak geçmektedir. Bu adlar 20.yy sonlarýnda Yirmi bire düþmüþtür. Öteki Oðuz boylarý gibi Kýzýk Boyu da konar göçer Türkmenlerdendir. On birinci yy. baþlarýnda Selçuklularýn yönetiminde, 13 yy. baþlarýnda Moðul istilasý önünde Ana doluya geldikleri ve zaman içinde çeþitli yörelere yerleþerek Ana dolunun Türkleþmesinde önemli rol almýþlardýr. Kýzýk’larýn yaygýn olarak bulunduðu yerler Ankara ve Antep yöreleridir.

Kýzýk köyünün burada ne zaman kurulduðu bilinmemektedir. Ancak köy bundan 600 yýl evvel kurulmuþtur. Köylülerin anlattýklarýna göre Ýran’ýn Horasan þehrinden gelerek buraya yerleþtikleri söylenmektedir. Kýzýk köyünün 1560 tarihinde 49 evli, 87 vergiye tabi erkek nüfusu bulunduðu ve bunlarýn yýllýk gelirinin 1/5,i 6905 akçe olan büyük bir köydür. Padiþah hassýdýr.

Bu köyde yaþayanlardan Lölen’ler köye ilk gelenlerdendir. Körükler, Hasanuþaðý ve Cenikuþaðý kabileleri ayný aþirete mensup olup Köye daha sonradan geldikleri söylenir. Köye en son gelen Mýlan kabinesidir. Mýlan kabinesi Malatya’nýn Banazýr Köyünden gelerek buraya yerleþmiþtir.

Köyün 3-4 km doðusunda Kârca ören mevkii bulunmaktadýr. Kârca ören mevkii isminden de anlaþýlacaðý üzere ören yeridir. Buradaki Sabýr’ýn pýnarýnýn yapýlýþý sýrasýnda Horasan harcý ile suyun buraya getirildiði anlaþýlmaktadýr. Kârca ören bir insanýn rahatlýkla içine girebileceði küpler bulunmuþtur. Ayrýca eski mezar ve ev temellerine rastlanmaktadýr. Köyün bir km kuzeyinde Avþar mevkiinde de ev temellerine rastlanmýþtýr. ( Avþar mevkiide ören semtidir. )

Kýzýk köyü suyu ve yeþili bol olan bir köydür. Saniyede 5 litre su akýtan kaynak suyu ve DSÝ tarafýndan sondajla çýkartýlan kuyulardan saniyede 70 litre su akýtýlmaktadýr. Bu artezyenlerden saðlanan su ile köyün arazisi sulanmaktadýr. Köyün en önemli gelir kaynaðý da sulu tarým arazisinden saðlanmaktadýr. Sulu araziye kaysý ve elma bahçeleri dikilmiþ olup kalana da fasulye ve buðday ekilmektedir veya ihtiyaç kadar sebze dikilmektedir. En önemli gelir kaynaðý kayýsýcýlýktýr.

Köyün içinde balýklý pýnar diye bir kaynak su bulunmaktadýr. Bu suda balýklar vardýr ve bu balýklar çevrede kutsal sayýlýr. Kimse bu balýklarý yakalamaz ve yemez . Balýklar suya býrakýlan bulaþýklý kaplarýn bulaþýðý, köylülerin ve gezmeye gelen diðer misafirlerin verdiði bir kýsým yiyecekler ile beslenirler. 1993 yýlýnda Devlet tarafýndan bu çeþmenin suyu 70 metre aþaðýda bulunan eski çamaþýrhanenin olduðu yere alýnarak park ve göl alaný olarak halkýn hizmetine sunulmuþtur. Yeni düzenleme ile 1 dönümlük alan çocuk bahçesi ve köy konaðý, diðer tarafa ise parkýn bitiþiðinde bir mini futbol sahasý ve ek bir havuz yapýlmýþ olup yeni yapýlan havuz faaliyete geçirilememiþtir. Arguvan ilçesine yolu düþenlerin çoðu Kýzýk köyündeki balýklarý ve parký görmek için uðrarlar.

Köyün susuz arazisine buðday,arpa,nohut ve fið ekimi yapýlmaktadýr. Köyün içme suyu da balýklý su kaynaðýndan saðlanmaktadýr. Köyde elektrik,telefon,kalkýnma ve sulama kooperatifi ve köy konaðý bulunmaktadýr. Köyde iki derslikli bir ilkokul bulunmakta fakat öðrenci olmadýðý için okul kapatýlmýþtýr. Köyün içme suyu evlere alýnmýþ olup kanalizasyon da mevcuttur.

{mosimage}  Köyde eskiden hayvancýlýðýn önemli bir yeri bulunmaktaydý. Ancak son yýllarda köyün nüfusunun azalmasý ile birlikte hayvancýlýkta önemli ölçüde gerilemiþtir ve hatta yok denecek kadar azdýr. Köyün doðusu ve kuzeyi orman sahasýdýr. Doðusundaki orman tahrip edilmesine raðmen kuzeyindeki orman sahasý canlýlýðýný korumaktadýr. Ormanda ayý,domuz,tavþan,tilki ve keklik gibi hayvanlar bulunur. Köy halkýndan kýþýn zevk için avcýlýk yapanlar var.

Köy halkýnýn % 99’u okur yazardýr. Büyük bir kesimi de üniversite mezunudur. Millet vekilliði yapmýþ Mustafa YILMAZ, DSÝ þube müdürlüðü görevinde bulunmuþ Hurþit KUÞÇU, SSK Hastanesi Baþ Hekimliði görevinde bulunmuþ Ekrem TUNCER, Prf.Dr Mehmet Temel YILMAZ, Doç.Dr Tarýk YILMAZ ve Albay Nurettin YILDIRIM,Emekli Nüfus Müdürü Hasan ÝNAN gibi tanýnmýþ kiþileri ile çok sayýda doktor, avukat,mühendis ve öðretmen gibi meslek guruplarýnda bulunan tanýnmýþ insanlarý bulunmaktadýr.

Köyde okumuþ kiþilerin çok olmasý ve bunlarýnda iþe girmeleri nedeni ile köyün nüfusu gün geçtikçe azalmýþtýr. Köyden çýkanlar yurdun deðiþik yerlerinde bulunmalarýna raðmen büyük çoðunluðu Ýstanbul,Ankara ve Malatya’ya gitmiþtir. Köyden 1900 yýlýndan önce göç edenlerin büyük bir bölümü Sivas’ýn Divriði, Kocakurt, Aðcadam, Gevnat, Dazlek,Yortan,Karatan ve Deveciye gitmiþlerdir.

Bu yazý Halil Yazgan tarafýndan derlenmiþtir